4 بهمن 1404 0 19 مقاله .
مردمک چشم و اهمیت آن در بالین بیمار
ویژه اورژانس پیشبیمارستانی (EMS)
بررسی مردمکهای چشم یکی از سریعترین، در دسترسترین و حیاتیترین ارزیابیهای بالینی در بیماران اورژانسی است. تغییرات اندازه، تقارن و واکنش مردمک به نور میتواند در مدت چند ثانیه اطلاعات بسیار ارزشمندی دربارهی وضعیت سیستم عصبی مرکزی، مغز، ساقه مغز، فشار داخل جمجمه، مسمومیتها، مصرف داروها و آسیبهای تهدیدکننده حیات در اختیار تکنسین اورژانس پیشبیمارستانی قرار دهد.
در EMS، جایی که امکانات پاراکلینیکی محدود است، مردمک چشم بهنوعی پنجرهای به مغز بیمار محسوب میشود.
فیزیولوژی مردمک (به زبان ساده)
مردمک (Pupil) سوراخ مرکزی عنبیه است که میزان ورود نور به چشم را تنظیم میکند. این تنظیم توسط تعادل بین دو سیستم عصبی انجام میشود:
سیستم سمپاتیک ؛ باعث گشاد شدن مردمک (Mydriasis / Dilatation)
سیستم پاراسمپاتیک ؛ باعث تنگ شدن مردمک (Miosis / Constriction)
هرگونه اختلال در این تعادل میتواند منجر به تغییر اندازه مردمک شود.
اندازه طبیعی مردمک
اندازه طبیعی مردمک در نور معمولی: ۲ تا ۴ میلیمتر
در تاریکی: ممکن است تا ۶–۸ میلیمتر گشاد شود
مردمکها باید:
دوطرفه برابر (Equal) باشند
گرد (Round) باشند
به نور واکنش مناسب (Reactive) نشان دهند
موارد مهمی که در EMS باید بررسی شود
1. اندازه مردمکها
2. تقارن (برابر یا نابرابر بودن)
3. واکنش به نور
4. سرعت واکنش
5. تغییرات در طول زمان (Trend)
میوز (Miosis) – تنگی مردمک
تعریف:
مردمک کوچکتر از ۲ میلیمتر
علل مهم میوز:
1. داروها و مواد
اوپیوئیدها (Morphine, Heroin, Methadone, Fentanyl)
ارگانوفسفاتها (سموم کشاورزی)
پیلوکارپین
کلونیدین
2. بیماریها و شرایط بالینی
آسیب ساقه مغز (Pons)
افزایش فشار داخل جمجمه (مراحل خاص)
خونریزی پونتین
سندرم هورنر (میوز + پتوز + آنهیدروز)
نکته طلایی EMS:
بیمار با کاهش سطح هوشیاری + میوز دوطرفه ، مسمومیت با اوپیوئید را در نظر بگیرید تا خلافش ثابت شود.
میدریاز (Mydriasis) – گشادی مردمک
تعریف:
مردمک بزرگتر از ۶ میلیمتر
علل مهم میدریاز:
1. داروها و مواد
آتروپین
آمفتامینها و متآمفتامین
کوکائین
LSD و سایر توهمزاها
داروهای ضدافسردگی سهحلقهای (TCA)
2. شرایط اورژانسی خطرناک
هیپوکسی شدید
ایست قلبی
افزایش شدید ICP
هرنیاسیون مغزی (بهویژه مردمک یکطرفه گشاد و بدون واکنش)
آسیب عصب سوم مغزی
نکته بسیار مهم:
مردمک یکطرفه گشاد و بدون واکنش = هشدار فوری برای افزایش ICP یا خونریزی مغزی
آنیزوکوریا (Anisocoria) – نابرابری مردمکها
تعریف:
اختلاف اندازه مردمکها بیش از ۱ میلیمتر
علل:
آسیب مغزی یکطرفه
هماتوم اپیدورال یا سابدورال
فشار روی عصب سوم
آنیزوکوری فیزیولوژیک (حدود ۲۰٪ افراد – بدون علائم همراه)
نکته EMS:
اگر آنیزوکوریا جدید و همراه با کاهش GCS باشد، همیشه پاتولوژیک در نظر گرفته میشود.
واکنش مردمک به نور
Reactive: پاسخ طبیعی
Sluggish: پاسخ کند (هیپوکسی، داروها)
Non-reactive: پاسخ ندارد (آسیب شدید مغزی، مرگ مغزی، هیپوکسی طولانی)
مردمکها در آسیبهای مغزی (TBI)
وضعیت الگوی مردمک
ضربه خفیف طبیعی
افزایش ICP میدریاز تدریجی
هرنیاسیون میدریاز یکطرفه ثابت
مرگ مغزی دوطرفه گشاد و بدون واکنش
مردمک در شوک و هیپوکسی
مراحل اولیه شوک: ممکن است طبیعی
شوک شدید / هیپوکسی: میدریاز
ایست قلبی: میدریاز دوطرفه ثابت
داروهای اورژانسی و تأثیر بر مردمک
دارو اثر
مورفین میوز
نالوکسان بازگشت به نرمال
آتروپین میدریاز
بنزودیازپینها معمولاً بدون تغییر واضح
نکات کلیدی برای تکنسین EMS
مردمک را قبل و بعد از مداخلات بررسی کن
تغییرات مردمک را مستند کن
فقط به اندازه نگاه نکن؛ واکنش مهمتر است
مردمک + GCS + علائم حیاتی = تصویر واقعی بیمار
جمعبندی
مردمک چشم یکی از مهمترین شاخصهای بالینی در اورژانس پیشبیمارستانی است. بررسی دقیق و تفسیر صحیح آن میتواند به تشخیص سریع آسیبهای مغزی، مسمومیتها، هیپوکسی و شرایط تهدیدکننده حیات کمک کند و در بسیاری موارد، جان بیمار را نجات دهد.
در EMS، گاهی یک چراغقوه و نگاه دقیق، از یک CT ارزشمندتر است.
برای ورود به صفحه اینستاگرام ما کلیک کن
برای ورود به صفحه اینستاگرام ما کلیک کن